Kompendium
Baza Wiedzy: Formy Prawne, NGO i Ekonomia Społeczna
Poniższe kompendium porządkuje wiedzę na temat głównych instytucji w sektorze obywatelskim, wyjaśnia różnice w formach prawnych oraz tłumaczy najpopularniejsze pojęcia.
Słownik podstawowych pojęć i skrótów
- NGO (Organizacja Pozarządowa) – To podmioty funkcjonujące całkowicie niezależnie od administracji publicznej, których celem nie jest generowanie zysku dla prywatnych właścicieli. Wszelkie wypracowane nadwyżki finansowe są przekazywane na realizację misji statutowej. Zalicza się do nich m.in. fundacje, stowarzyszenia oraz spółdzielnie socjalne.
- PES (Podmiot Ekonomii Społecznej) – Jest to pojęcie o szerszym znaczeniu niż NGO. PES to każda organizacja, która podejmuje działalność odpłatną lub gospodarczą, ale swoje zyski reinwestuje w cele społeczne i wsparcie pracowników. Do tej grupy należą zarówno spółdzielnie socjalne i fundacje, jak i jednostki takie jak CIS czy ZAZ.
- PS (Przedsiębiorstwo Społeczne) – Nie jest to odrębna forma prawna, lecz specjalny status, który podmioty PES mogą uzyskać po spełnieniu wymogów prawnych. Wymagania te to m.in. zatrudnianie co najmniej 30% osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, demokratyczny system zarządzania oraz zakaz podziału zysku między udziałowców.
Jednostki zajmujące się reintegracją
Z reguły podmioty te nie posiadają własnej, odrębnej osobowości prawnej, lecz są tworzone jako wewnętrzne struktury przez tak zwanego „organizatora” (np. organizację pozarządową).
- CIS (Centrum Integracji Społecznej) – Jej głównym zadaniem jest przywracanie zdolności do pracy osobom dotkniętym wykluczeniem społeczno-zawodowym (np. w kryzysie bezdomności lub długotrwale bezrobotnym).
- ZAZ (Zakład Aktywności Zawodowej) – To organizacja oferująca stabilne, chronione miejsca pracy dla osób z różnym stopniem niepełnosprawności. Dochód wypracowany przez taką placówkę zasila Zakładowy Fundusz Aktywności.
- WTZ (Warsztat Terapii Zajęciowej) – W odróżnieniu od ZAZ, jest to placówka opieki dziennej zorientowana wyłącznie na terapię i naukę samodzielności. Uczestnicy WTZ nie świadczą pracy i nie pobierają z tego tytułu wynagrodzenia.
Główne formy prawne (posiadające osobowość prawną)
Omawiamy tu podmioty zarejestrowane w KRS, które mogą pełnić funkcję założycielską dla placówek reintegracyjnych.
- Fundacja – Jej fundamentem jest kapitał (majątek) przekazany przez fundatora na realizację konkretnego celu społecznego. Decyzje podejmuje tu Zarząd, a siłą napędową organizacji jest jej misja, a nie zrzeszeni w niej ludzie.
- Stowarzyszenie – W odróżnieniu od fundacji, siłą stowarzyszenia jest grupa ludzi i ich praca społeczna. Najwyższą władzę sprawuje Walne Zebranie Członków, co gwarantuje w pełni demokratyczne procesy decyzyjne.
- Spółdzielnia Socjalna – Łączy w sobie cechy rynkowego biznesu oraz podmiotu pomocowego. Założycielami mogą być osoby fizyczne (z czego połowa musi być zagrożona wykluczeniem) lub osoby prawne (np. samorząd i fundacja). Jej głównym zadaniem jest tworzenie miejsc pracy dla członków. W głosowaniach obowiązuje zasada „jeden członek, jeden głos”.